Nieletni hejtują, dorośli odpowiadają?

2016-02-25 | red.
 Piotr Grzelczak/GFP Legal
Wasze młodsze rodzeństwo lub pociecha hejtuje w sieci? Uważajcie! Radca prawny Piotr Grzelczak z Kancelarii Prawnej GFP Legal mówi o konsekwencjach grożących opiekunom nieletnich hejterów.
 
Startujemy z nowym cyklem artykułów, w którym przyjrzymy się prawnym aspektom mowy nienawiści. Co tak naprawdę może grozić hejterów? Kto jeszcze może odpowiadać za skutki ich wpisów? Jakie możliwości daje współczesne prawo, jeśli chodzi o ściganie autorów nienawistnych komentarzy? Odpowiedzi udzielą znawcy tematu z wrocławskiej Kancelarii Prawnej GFP Legal. W pierwszym odcinku radca prawny  Piotr Grzelczak wyjaśnia kwestię odpowiedzialności za wpisy osób nieletnich:
 
Wbrew powszechnej opinii o panującej w internecie bezkarności i niemal nieograniczonej wolności wypowiedzi, posługiwanie się mową nienawiści, potocznie zwaną "hejtem”, może rodzić określone konsekwencje cywilnoprawne. W niniejszym artykule przedstawię podstawowe zasady i skutki odpowiedzialności cywilnoprawnej związanej z internetowym hejtem dziecka. 

Istotnym kryterium ustalenia odpowiedzialności młodego hejtera stanowi jego wiek oraz stopień rozwoju umysłowego. Kodeks cywilny nie definiuje pojęcia dziecka, a osoby pełnoletniej. Co do zasady pełnoletnim jest, kto ukończył lat osiemnaście. Za dziecko uważany będzie zatem małoletni, czyli osoba która nie ukończyła osiemnastego roku życia. Co istotne, przepisy prawne określają ponadto, że dziecku poniżej trzynastego roku życia nie można przypisać winy. Wina, jako podstawowe kryterium odpowiedzialności cywilnoprawnej, decyduje o tym czy dziecko poniesie osobistą odpowiedzialność za swój hejt.
 
Rozważmy zatem dwa osobne przypadki:
 
1. hejtu dopuszcza się dziecko w wieku poniżej 13 lat.

Odpowiedzialność za hejt dziecka poniżej trzynastego roku życia ponosi osoba sprawująca nad nim nadzór. W praktyce najczęściej będą to rodzice lub opiekunowie dziecka. To oni będą odpowiedzialni za poczynania hejtującego dziecka, o ile nie zachowali należytej staranności w nadzorze nad dzieckiem (tzn. można im przypisać tzw. winę w nadzorze nad dzieckiem). Przepisy prawa kreują bowiem wyraźnie obowiązki nadzorcze rodziców i opiekunów dziecka. Należy mieć na uwadze w szczególności to, czy rodzice uczynili wszystko co było możliwe, aby stworzyć dziecku odpowiednie warunki wychowawcze, możliwości kształcenia, spędzania wolnego czasu, itp. Okoliczności konkretnego przypadku, w tym możliwości materialne i rodzinne rodziców czy opiekunów, będą decydować o tym, jak ocenić ich postępowanie. Dopiero na podstawie oceny całokształtu okoliczności możliwe będzie ustalenie czy postępowanie rodziców lub opiekunów jest naganne, a w konsekwencji czy ponoszą oni odpowiedzialność za "hejt” swojego podopiecznego. 
 
 
2. hejterem jest dziecko starsze, ale mające mniej niż 18 lat.

W tym przypadku odpowiedzialność za hejt ponosić będzie co do zasady hejtujące dziecko jako bezpośredni sprawca szkody. Z chwilą ukończenia 13 lat, dzieci ponoszą odpowiedzialność za swoje działania osobiście, co w zasadzie wyłącza odpowiedzialność ich rodziców czy opiekunów. Odpowiedzialność hejtera-dziecka w tym wieku nie różni się zatem od odpowiedzialności pełnoletniego hejtera, z pewnymi nielicznie prawnie określonymi wyjątkami. Otóż mogą zdarzyć się rzadkie sytuacje, w których dziecku powyżej lat trzynastu nie będzie można przypisać winy, a w konsekwencji nie będzie ono ponosić odpowiedzialności z swój internetowy hejt. Sytuacja taka będzie mieć miejsce w przypadku dzieci, których stan rozwoju umysłowego nie pozwala na przypisanie im winy. Przykładowo będą to dzieci, u których stwierdzono chorobę psychiczną, niedorozwój umysłowy lub tzw. brak rozeznania (np. w sytuacji, gdy dziecko rozwija się wolniej niż inne dzieci w danej kategorii wiekowej). W tego rodzaju przypadkach odpowiedzialność za hejt dziecka ponosić będą jego rodzice lub opiekunowie.
 
Oczywiście odpowiedzialność rodziców lub opiekunów za hejt dziecka uzależniona będzie od tego, czy osobom tym można przypisać winę w nadzorze nad dzieckiem. Innymi słowy, rodzic lub opiekun, aby uwolnić się od odpowiedzialność za hejt dziecka, musi wykazać że dołożył należytej staranności w nadzorze nad dzieckiem (tj. nie ponosi winy w nadzorze nad dzieckiem) albo że negatywne skutki hejtu wystąpiłyby nawet wówczas, gdyby nadzór ze strona rodzica lub opiekuna był należycie staranny. W tym kontekście odpowiedzialność rodzica lub opiekuna za hejt dziecka co najmniej trzynastoletniego kształtuje się identycznie jak jego odpowiedzialność za hejt dziecka w wieku poniżej lat trzynastu. 

Nie można również wykluczyć sytuacji, w której obok hejtera-dziecka odpowiedzialność będą ponosić także jego rodzice lub opiekunowie. Może się tak zdarzyć, jeśli dziecko powyżej trzynastu lat jest w pełni sprawne i rozwinięto umysłowo (tj. działa z rozeznaniem) i swoim hejtem wyrządzi szkodę osobie trzeciej, a jednocześnie rodzice lub opiekunowie z powodu swojego nagannego postępowania (np. wspierając hejt dziecka lub nie reagując na niego) uznani będą za współsprawcę szkody będącej następstwem hejtu. Poszkodowany w wyniku hejtu powinien w takim wypadku udowodnić nie tylko winę własną hejtera-dziecka, ale również winę własną jego rodziców lub opiekunów. Jeżeli poszkodowany wykaże winę poszczególnych osób, to wówczas hejtujące dziecko i nadzorujący go rodzice lub opiekunowie odpowiadać będą z hejt solidarnie. Oznacza to, że poszkodowany będzie mógł dochodzić przysługujących mu praw zarówno od dziecka i jego rodziców lub opiekunów łącznie, jak również od każdego z nich osobna. 


Wsparcie prawne w ramach akcji "Ambasadorzy Bezpiecznego Internetu” zapewnia nam Kancelaria Prawna GFP Legal z siedzibą we Wrocławiu, specjalizująca się m.in. w doradztwie z zakresu prawa własności intelektualnej i ochrony danych osobowych, w tym dla organizacji pozarządowych (NGO). 



Wypełnij ankietę